Het overgrote deel van de patiënten die behandeld zijn voor nierkanker met een laag risico op terugkeer van de tumor, kunnen met minder CT-scans toe. Een nieuw landelijk controleschema gaat uit van twee CT-scans in plaats van vier: één na twee jaar en één na vijf jaar. Dat betekent minder straling, ziekenhuisbezoeken en spanning voor patiënten. Naar verwachting gaat het jaarlijks om zo'n 1.900 CT-scans minder en dalen de zorgkosten met zo’n 440.000 euro en de CO₂-uitstoot met 17.500 kilo.

Een man van 75 jaar komt voor zijn vierde CT-scan in vijf jaar tijd. Zijn niertumor met een laag risico is volledig verwijderd en elke controle laat hetzelfde zien: de kanker is niet teruggekomen. Toch krijgt hij volgens de huidige richtlijn opnieuw een scan. Dat roept een belangrijke vraag op: hoeveel controles zijn echt nodig na nierkanker met een laag risico op terugkeer?

Best beschikbare kennis

Het landelijke project NierKompas, geleid door onderzoekers Patricia Zondervan, uroloog en projectleider, en promovendus Luuk de Haan van Amsterdam UMC, Cancer Center Amsterdam, wil onnodige controles verminderen. Het project maakt deel uit van het landelijke programma Zorgevaluatie en Gepast Gebruik (ZE&GG) en ontvangt een ‘Less is More’-subsidie.
Bij deze projecten wordt gekeken of zorg die weinig toevoegt, kan worden verminderd of gestopt. Naar sommige onderdelen van de zorg is namelijk beperkt onderzoek gedaan en zijn aanbevelingen in richtlijnen mede gebaseerd op in het verleden opgedane ervaring van experts. Met nieuwe inzichten kan vervolgens worden bekeken of een richtlijn nog aansluit bij de best beschikbare kennis.

Van vier naar twee CT-scans

In Nederland krijgen jaarlijks ongeveer 2.700 mensen nierkanker. Bij veel patiënten wordt de tumor vroeg ontdekt en is het risico dat de kanker terugkomt laag. Binnen vijf jaar is die kans ongeveer 8%. Toch krijgen alle patiënten volgens de huidige richtlijn minimaal vier CT-scans van borstkas en buik. “Uit de meeste grote Europese onderzoeken blijkt dat vaker scannen niet leidt tot een betere overleving. Eventuele terugkeer van deze vorm van kanker wordt meestal niet tijdens een geplande scan ontdekt, maar doordat een patiënt klachten krijgt”, aldus Luuk de Haan.
Amsterdam UMC stelde daarom een landelijke werkgroep samen met urologen, een radioloog, onderzoekers en een patiëntenvertegenwoordiger. Op basis van cijfers en ervaring kwamen zij tot een nieuw, maar toereikend controleschema met minder scans: twee CT-scans in plaats van vier, één na twee jaar en één na vijf jaar.

Werkt het in de praktijk?

NierKompas onderzoekt ook wat deze verandering in de praktijk betekent. Hoe ervaren patiënten de verandering? Wordt het nieuwe schema goed gevolgd? En wat levert het op? Gegevens die deze vragen beantwoorden, worden verzameld binnen PRO-RCC, het landelijke register van patiënten met nierkanker.
Met het nieuwe schema kunnen naar verwachting jaarlijks ongeveer 1.900 CT-scans worden voorkomen. Dat betekent minder straling, minder ziekenhuisbezoeken en minder spanning voor patiënten. Daarnaast wordt naar schatting 17.500 kilo CO₂ bespaard en dalen de zorgkosten met ongeveer 440.000 euro per jaar.

Het medische protocol werd in februari 2026 afgerond. Naar verwachting wordt de landelijke richtlijn in december 2026 aangepast en kan de nieuwe aanpak vanaf 1 januari 2027 landelijk worden ingevoerd.

Beeld: Adobe Stock