Ziekenhuiszorg kan veel groener

Cohen onderzocht de milieu-impact van twee veelgebruikte behandelingen voor vleesbomen (myomen) in de baarmoeder: een kijkoperatie, waarbij een gynaecoloog de baarmoeder verwijdert en een behandeling via de bloedvaten (embolisatie) door een interventieradioloog.

Hele behandeltraject

Om de milieu-impact van behandelingen te vergelijken, moet je het hele traject volgen dat de patiënt doorloopt. Dus niet alleen de ingreep zelf, maar alles: van polikliniekbezoek en narcose tot energieverbruik en materiaalgebruik op de operatiekamer en tijdens ziekenhuisopname. Wat blijkt? Op het eerste gezicht lijkt embolisatie duurzamer, de ingreep zelf geeft ongeveer de helft minder afval en ongeveer een derde minder CO₂-uitstoot dan de operatie. Maar als je beide volledige behandeltrajecten meetelt, ligt de totale CO₂-uitstoot dicht bij elkaar: rond de 200 kilogram CO₂ per patiënt. “Dat is trouwens gelijk aan ongeveer 1.500 kilometer rijden met een benzineauto”, aldus Cohen. 

Ruim de helft minder uitstoot

In een vervolgstap rekende Cohen samen met haar onderzoeksteam verschillende scenario’s door. Wat gebeurt er met de uitstoot als je zorg anders inricht? Ze keek onder andere naar:

• kortere opnames, waarbij mensen bijvoorbeeld niet meer een dag vóór de ingreep naar het ziekenhuis hoeven te komen, maar pas op de dag zelf
• beeldbellen of telefonische nacontroles, zodat mensen minder hoeven te reizen
• overstappen op groene stroom en het slimmer gebruiken van luchtbehandelingssystemen
• minder wegwerpmaterialen op de OK en het invoeren van herbruikbare jassen, mutsen, doeken en afdekmateriaal

De berekeningen lieten zien dat de CO₂-uitstoot per patiënt in de twee onderzochte behandeltrajecten met 54 en 64 procent daalde als deze maatregelen tegelijkertijd werden ingevoerd. “Dit zijn maatregelen die ziekenhuizen en zorgverleners zelf kunnen nemen: slimmer inrichten van een zorgpad, verstandiger omgaan met energie en wegwerp vervangen door herbruikbaar materiaal”, geeft Cohen aan.

Herbruikbare muts

Amsterdam UMC is inmiddels overgestapt op herbruikbare operatiemutsen, mede op basis van de cijfers uit het onderzoek van Cohen. De maatregel bespaart jaarlijks 90.000 wegwerpmutsen en ruim 1.000 kilogram CO₂ op slechts één enkele locatie, AMC. En bovendien:

• na 16 tot 19 keer dragen is een herbruikbare muts al duurzamer dan een wegwerpmuts
• bij 100 keer gebruik van de – slijtvaste - mutsen daalt de CO₂-uitstoot met 56–61 procent en de hoeveelheid afval met 94 procent.

Wat patiënten vinden

Cohen onderzocht ook hoe patiënten en artsen binnen de afdeling Obstetrie en gynaecologie kijken naar duurzame zorg. Veel patiënten maken zich zorgen over klimaatverandering en vinden het belangrijk dat de zorgsector haar voetafdruk verkleint. Een meerderheid is bereid te kiezen voor een duurzamere behandeling, zolang de medische uitkomst vergelijkbaar is – vooral bij niet-acute zorg, zoals anticonceptie of behandeling van hevig menstrueel bloedverlies. “Patiënten zeggen eigenlijk: zorg eerst dat de behandeling goed is, maar als het kan, graag zo duurzaam mogelijk”, vat Cohen samen.

Wat artsen vinden

“Ook artsen vinden dat duurzaamheid hoort bij goede zorg”, zegt Cohen. Zij staan ervoor open om duurzame zorgkeuzes aan te kaarten in de spreekkamer, al willen ze patiënten niet overladen met informatie. Duidelijke cijfers per behandeling en richtlijnen waarin duurzaamheid is meegenomen zouden hen daarbij kunnen helpen. “In de KNMG-gedragscode voor artsen staat al te lezen: “Als arts ben je je bewust van de relatie tussen gezondheid, klimaat en milieu. Je zet je in voor een duurzame zorgsector en gezonde leefwereld.”  

Foto: Eva Cohen draagt een herbruikbare muts en operatiepak in de OK van Amsterdam UMC (fotograaf: Mark van den Brink)